Symposium Wijvenwereld

Ga terug

Bij de tentoonstelling Wijvenwereld. Een verrassende kijk op vrouwen in de late middeleeuwen organiseert Museum Kasteel Wijchen op zaterdag 11 maart 2023 een symposium. Met toonaangevende sprekers uit binnen- en buitenland wordt de positie van de vrouw in de late middeleeuwen vanuit meerdere perspectieven belicht.

Lezingen

Vrouwelijke spionnen, oorlog en politiek: een nieuwe blik op de late middeleeuwen
Door Jelle Haemers

Doorgaans ontbreken vrouwen in overzichtswerken over laatmiddeleeuwse oorlogvoering en politiek. Dat waren immers ‘mannenzaken’, aldus het buikgevoel over de middeleeuwen, maar dus ook de historiografie hierover, en misschien zelfs de mening van menig middeleeuwse man. In deze lezing onderzoekt Jelle Haemers echter de sporen van vrouwen in oorlogen en politiek, naar aanleiding van een recent verschenen studie over vrouwelijke spionnen in de Vlaamse Opstand (1488-89). Het blijkt namelijk dat vorsten en steden in de vijftiende eeuw meermaals beroep hebben gedaan op de diensten van vrouwelijke briefdraagsters en spionnes om geheime correspondentie te bezorgen of informatie te vergaren over vijandige troepen tijdens deze oorlog. Maar ook in vredestijd treffen we vrouwen aan die machthebbers bekritiseren of rebelse ideeën verspreiden. Inderdaad, vrouwen konden geen publiek mandaat uitoefenen, maar de vraag is of historici ‘politieke invloed’ niet te strikt hebben geïnterpreteerd. Als we het dagelijkse overleg over beslissingen, de verspreiding van gecontesteerde meningen en dus ook spionage-activiteiten opnemen in de definitie van laatmiddeleeuwse politiek, dan waren er dus wel degelijke vrouwen ‘politiek actief’. Met concrete voorbeelden uit de Lage Landen gaat deze lezing in op deze boeiende problematiek.

De Claris Mulieribus. Een luchtig verhaal over verlichte vrouwen in de wereld van de gebroeders Van Lymborch
Door Rob Dückers

Temidden van een wereld die door mannen werd gedomineerd, schreef de Italiaanse Renaissance-auteur Giovanni Boccaccio een werk getiteld De claris mulieribus – ‘Over beroemde vrouwen’. Deze verzameling levensbeschrijvingen van vrouwen uit de Bijbelse en Romeinse geschiedenis en mythologie werd al vrij snel erg populair, onder meer binnen koninklijke kringen in Frankrijk. Dit gebeurde precies in de tijd waarin de gebroeders Van Lymborch furore maakten aan de Franse hoven. Zo bezat hun broodheer, Jean de Berry, een prachtig verluchte manuscript met Boccaccio’s tekst. Aan de hand van fraaie handschriften, gerelateerd aan belangrijke vrouwen uit de leefwereld van deze kunstenaars, zowel in hun nieuwe thuis in Frankrijk als hun geboortestreek in het hertogdom Gelre, laten we zien dat vrouwen in de late middeleeuwen meer waren dan enkel het sieraad van de man…

Bedrijvige vrouwen. Hoe Janne Schuts en andere vrouwen ondernemer werden in de middeleeuwse stad
Door Andrea Bardyn

In middeleeuws Europa, in de afwezigheid van banken, vonden de meeste financiële transacties plaats tussen privépersonen. Daarin speelden vrouwen een belangrijke maar onderbelichte rol. Aan de hand van het levensverhaal van Janne Schuts, een geldschieter uit het vijftiende-eeuws Antwerpen, en duizenden transacties bewaard in stedelijke schepenregisters, belicht deze lezing de positie van vrouwen op kredietmarkten in de laatmiddeleeuwse steden. Voor vrouwen uit de middengroepen vormde de kredietmarkt een belangrijke investeringsstrategie. Maar de mogelijkheden en keuzes van vrouwen veranderden tijdens hun levenscyclus en werden sterk beïnvloed door de economische conjunctuur.

Van ‘Nee is nee’ naar ‘Ja is ja’. Actieve toestemming, dwang en partnerkeuze in de laatmiddeleeuwse Lage Landen
Door Chanelle Delameillieure

De middeleeuwse kerk stelde actieve toestemming centraal in het huwelijksrecht. Die nieuwe invulling had belangrijke gevolgen; voortaan lag de beslissing om te huwen bij de partners zelf en was de goedkeuring van hun families geen vereiste. De uitwisseling van de woorden ‘Ja, ik wil’ creëerde een huwelijksband tussen man en vrouw. Maar hoe begrepen gewone mensen in de middeleeuwen die nieuwe nadruk op toestemming en hoe moeten we die notie van vrije wil vandaag interpreteren? Deze vraagstelling is uitdagend, onder meer omdat we na MeToo veel genuanceerder naar toestemming (consent) kijken. Aan de hand van een brede waaier aan seculiere en kerkelijke rechtszaken waar de toestemming van één van beide partners ter discussie stond, onderzoekt Chanelle hoe middeleeuwse huwelijkspartners, families en rechters toestemming en dwang definieerden en of vrije partnerkeuze een sociale realiteit was in de laatmiddeleeuwse Lage Landen.

Informatie over de sprekers vind je onderaan deze pagina.

 

Programma

10:30 uur Inloop met koffie/thee
11:00 uur Opening en introductie sprekers
11:15 uur Jelle Haemers:
Vrouwelijke spionnen, oorlog en politiek: een nieuwe blik op de late middeleeuwen
12:00 uur Rob Duckers:
De Claris Mulieribus. Een luchtig verhaal over verlichte vrouwen in de wereld van de gebroeders Van Lymborch.
12:45 uur pauze met lunch + bezoek tentoonstelling
13:45 uur Andrea Bardyn
Bedrijvige vrouwen. Hoe Janne Schuts en andere vrouwen ondernemer werden in de middeleeuwse stad
14:30 uur Chanelle Delameillieure:
Van ‘Nee is nee’ naar ‘Ja is ja’. Actieve toestemming, dwang en partnerkeuze in de laatmiddeleeuwse Lage Landen
15:15 uur afsluiting
15:25 uur mogelijkheid bezoek tentoonstelling
Rondleidingen tentoonstelling
naborrel
17:00 uur einde

Tickets

Volwassene regulier                                            € 60,00
Student                                                                  € 50,00
Vrijwilliger/Vriend Museum Kasteel Wijchen € 40,00

Prijzen zijn inclusief koffie/thee, lunch, borrel en toegang museum.

Reserveren

Maximaal 80 deelnemers. Reserveer je deelname door vóór 4 maart 2023 online een ticket te boeken. Online tickets zijn alleen te boeken als je in Nederland woont.

Woon je buiten Nederland? Dan graag de ticketprijs vooraf voldoen. Stuur een mail naar contact@museumwijchen.nl en je ontvangt een mail met betaalinformatie. Na ontvangst van je betaling ontvang je je reserveringsbevestiging.

Over de sprekers

Jelle Haemers
Jelle is hoogleraar middeleeuwse geschiedenis aan de KU Leuven. Hij doceert er de politieke en sociale geschiedenis van hoofdzakelijk de late middeleeuwen. Zijn publicaties focussen op stadsgeschiedenis, de vorming van de democratie, en gendergeschiedenis in de Lage Landen. Momenteel is hij vice-voorzitter van het Leuven Urban Studies Institute, een onderzoekscentrum over de stad vandaag en in het verleden, en tevens onderwijsdirecteur van de opleiding geschiedenis van de KU Leuven en van de Campus Kortrijk. Als wetenschappelijk adviseur van de stadsmusea van Gent, Brussel en Mechelen helpt hij bij de verspreiding van recente onderzoeksresultaten naar het brede publiek, zoals hij ook met regelmatige bijdragen in kranten en op de radio historische duiding geeft bij actuele thema’s.

Rob Dückers
Rob is kunsthistoricus en directeur van Emerson College European Center, de Europese campus van de gelijknamige universiteit in Boston. Hij was onder meer als (gast)conservator betrokken bij diverse grote tentoonstellingen over verluchte handschriften en publiceert regelmatig op dit gebied

Andrea Bardyn
Andrea is vrijwillig Research Fellow aan de onderzoeksgroep Geschiedenis van de Middeleeuwen aan KU Leuven. Tot 2020 was ze aan de onderzoekseenheid verbonden als postdoctoraal onderzoeker en tevens aangesteld als gastprofessor aan de Vrije Universiteit Brussel. In haar doctoraatsonderzoek bestudeerde ze genderongelijkheid op vastgoed- en kapitaalmarkten in vijftiende-eeuws Antwerpen en Leuven. Tijdens dit onderzoek was Andrea als FWO-aspirant verbonden aan de onderzoekgroep (KULeuven) en het centrum voor stadsgeschiedenis (Universiteit Antwerpen). Daarnaast verbleef ze als visiting researcher aan het Centre for Medieval Studies van de University of York in 2017. Andrea’s onderzoek belicht genderrollen, machtsverhoudingen, en taakverdeling binnen de laatmiddeleeuwse stadseconomie. Ze vertaalt wetenschappelijk onderzoek graag naar een breed publiek. Zo publiceerde ze het boek Wijvenwereld, en geeft ze regelmatig lezingen en radio-interviews over middeleeuwse geschiedenis.

Chanelle Delameillieure
Chanelle is gastdocent aan de onderzoeksgroep Geschiedenis van de Middeleeuwen aan KU Leuven. Haar onderzoek richt zich op de laatmiddeleeuwse gender-, familie- en rechtsgeschiedenis van de Lage Landen. Ze focust in het bijzonder op familiale en seksuele conflicten gaande van huiselijk geweld, schaking en verkrachting tot erfenisgeschillen, overspel en scheidingen van tafel en bed. Chanelle is mede-auteur van Wijvenwereld. Vrouwen in de middeleeuwse stad en publiceert binnenkort haar eerste academische monografie bij Amsterdam University Press.

Deel dit bericht